
سوم خرداد روز آزادی خرمشهر است. این شهر بیش از 500 روز در اشغال ارتش عراق بود و از خرمشهر به محمره تغییر نام داده بود. با آزادی خرمشهر در معادلات سیاسی-نظامی منطقه بسیار تغییر به وجود آمد. نیروهای ایران که تا قبل از آن در موضع یک مدافع بودند پس از فتح خرمشهر تبدیل به مهاجم شدند ، البته این بخاطر احقاق حق ایران در مجامع بین المللی بود. قطعنامه هایی که سازمان ملل تا قبل از فتح خرمشهر صادر می کرد فقط طرفین متخاصم را به پایان درگیری دعوت می کرد بدون اشاره به تحمیل جنگ از سوی صدام و این برای ایران قابل قبول نبود و اگر ایران در آن مقطع جنگ را خاتمه می داد و پای میز مذاکره می نشست نسل کنونی مسئولین وقت را مورد شماتت قرار می دادند که چرا بدون دستیابی به نتیجه عادلانه جنگ را خاتمه داده اید؟
بعد از عملیات بیت المقدس در تیرماه 61 نیروهای ایران عملیات رمضان را طراحی کردند که این عملیات با شکست مواجه شد پس از این شکست بعضی از چهره های سیاسی از جمله مرحوم بازرگان و نهضت آزادی مصرانه خواستار خاتمه جنگ شدند

ولی امام خمینی(ره) هیچ گاه زیر بار این سخنان نرفت و ادامه جنگ را به صلاح کشور می دانست. گروه نهضت آزادی در همان اوایل انقلاب نیز رویکردهای اینچنینی را رویه خود کرده بود و همیشه از درگیری و مقاومت در مقابل قدرت ها کناره می گرفت این رویکرد باعث شد حتی سلاح های خریداری شده توسط شاه که بعد از انقلاب تحویل ایران شد را نیز باز پس فرستند و معتقد بودند ایران با هیچ کشوری سر جنگ ندارد!
تحلیل واقعیت های جنگ و ناگفته های آن نیاز به فرصت بیشتری دارد و در این جا نمی توان همه ابعاد آن را مورد مداقه قرار داد. ولی می توان در اینجا چند پرسش مهم مطرح کرد
1- اساسا چرا جنگ به وجود آمد؟ آیا ما می توانستیم از جنگ جلوگیری کنیم؟
2- نقش نهضت آزادی در جلوگیری از وقوع جنگ چگونه بود
3- رخداد ها و درگیری های اوایل انقلاب به چه میزان ارتش عراق را در حمله به ایران ترغیب کرد؟
4- آیا اشغال سفارت آمریکا توسط دانشجویان خط امام در بروز جنگ موثر بود؟
5- نقش بنی صدر در شکست های اولیه ایران به چه میزان بود؟

6-و بالاخره آیا ادامه جنگ پس از فتح خرمشهر لازم بود یا خیر؟